Language


مقاله: مدیریت تخلیه اضطراری در ساختمان های بلند


مدیریت تخلیه اضطراری در ساختمان های بلند


کد مقاله: 88


 

یكی از اهداف مهم حفاظت در برابر حریق در ساختمان‌ها به ویژه ساختمان‌های بلند، حفظ جان و ایمنی ساكنان ساختمان است و یكی از مهمترین ابزارها برای رسیدن به این هدف، تدارك راه‌های خروج مناسب در ساختمان می‌باشد.

در سال‌های اخیر با پیگیری و نظارت سازمان آتش‌نشانی تهران بر ساخت و سازهای بلندتر از شش طبقه و اهمیت بیشتر به مساله راه‌های خروج و فرار از حریق، خوشبختانه سازندگان بناها و همچنین مسوولین شهرداری‌ها همكاری‌های شایان توجهی نموده‌اند، به طوری كه در حال حاضر می‌توان گفت، ساختمان‌های بلند مرتبه در رابطه با ایمنی جان و مال ساكنان ساختمان در وضعیت نسبتا مطلوبی قرار دارند. گرچه باید اذعان نمود به دلیل عدم وجود ضوابط، مقررات و استانداردهای منطبق با شرایط اقلیمی، فرهنگی و معماری، پرهزینه بودن تمهیدات ایمنی در ساختمان‌ها و كمبود قوانین معتبر ایمنی ساختمان‌ها، وضعیت ایمنی ایده‌آل هنوز در ساختمان‌ها حاكم نیست. لیكن با طرح‌هایی كه سازمان در دست بررسی و اقدام دارد؛ در آینده‌ای نه چندان دور، اصولا هیچ بنایی بدون كسب مجوز ایمنی از آتش‌نشانی، اجازه ساخت و ساز و بهره‌برداری نخواهد داشت. بدیهی است در این راه همكاری بیشتر مسوولین و سازندگان بنا و سیاست‌گذاران بخش مسكن شهر و مهمتر از همه مردم ضامن موفقیت خواهد بود.

مردم باید به مساله ایمنی ساختمان محل سكونت خود اهمیت دهند؛ به‌خصوص آن دسته از مردم كه ساختمان‌های بلند را جهت مسكن خود انتخاب می‌كنند حتما دقت نمایند كه هنگام خرید واحد مسكونی، ساختمان دارای مجوز ایمنی از آتش‌نشانی باشد. بدیهی است ضوابط و دستورالعمل‌های مربوطه توسط آتش‌نشانی به سازندگان بناها ابلاغ می‌شود و در صورت عدم رعایت، ساختمان‌ها مجوز بهره‌برداری و پایان كار دریافت نخواهند كرد. در این مقاله سعی شده است كه ضمن آشنا كردن مردم با ضوابط و دستورالعمل‌ها و دادن اطلاعات مختصری در مورد محصولات احتراق و اثرات زیان‌آور حریق، آنها را از شیوه‌ها و روش‌های مطلوب خروج از ساختمان و به عبارت دیگر فرار از محیط حریق، آگاه نمود. مطالب ارایه شده منطبق با ضوابط و استانداردهای بین‌المللی و حاصل تجربیات بیش از بیست و پنج سال انجام وظیفه در سازمان آتش‌نشانی و شركت در بسیاری از حریق‌ها و حوادث و كارشناسی در امور بررسی علل حریق، ایمنی در برابر حریق در اماكن مختلف بخصوص اماكن مسكونی می‌باشد.

2- ضوابط و دستورالعمل‌ها

ضوابط و دستورالعمل‌های لازم در رابطه با موارد ذیل توسط سازمان آتش‌نشانی در ساخت و سازها اعمال می‌شود:

موقعیت مكان، وسعت و ارتفاع ساختمان

محدود یا مهار كردن آتش، مثلا دور تا دور بستن معابر عمومی، آتش‌بند كردن منافذ و روزنه‌ها جهت جلوگیری از گسترش حریق

تاسیسات مكانیكی و برق ساختمان

اجزای داخلی بنا از قبیل: دیوارها، پلكان‌ها، دودكش‌ها، كانال‌ها، سقف‌های كاذب، نازك كاری‌ها و تزیینات ساختمان.

كنترل مواد و اشیای سوختنی داخل ساختمان و بار حریق

سیستم‌های اعلام و اطفای حریق اتوماتیك و دستی

جلوگیری از سرایت حریق از ساختمانی به ساختمان دیگر

مسیرهای خروج از ساختمان و فرار از حریق.

تضمین سلامت ساكنان ساختمان در مقابل محصولات زیان‌آور احتراق به ویژه دود و گازهای سمی فقط با رعایت ضوابط و دستورالعمل‌ها نمی‌تواند حاصل شود. هنگامی كه حریقی روی می‌دهد ساكنان ساختمان باید بتوانند بی‌درنگ از ساختمان خارج شوند و از مكان‌هایی كه امكان نفوذ دود و آتش به آنجا وجود دارد، دور گردند. به عبارت دیگر در همه حال باید این امكان برای كلیه متصرفان ساختمان فراهم باشد كه به هنگام وقوع حریق و یا هرگونه وضعیت اضطراری دیگر، بدون تحمل صدمه یا جراحت و با كمترین اضطراب، در اسرع وقت به محل امن و بی‌خطری خارج از ساختمان و یا احیانا داخل ساختمان دسترسی یابند.

3- موجبات عمده مرگ و میر در حریق ساختمان‌های بلند

با بررسی حوادث حریق در ساختمان‌های مرتفع، آشكار شده است كه بیشترین مرگ و میرها همیشه مربوط به تصرف‌های مسكونی بوده به طوری كه 70 درصد قربانیان حریق در فاصله زمانی 8 شب تا 8 صبح جان خود را از دست داده‌اند؛ احتمالا زمانی كه افراد در خواب بوده و پی به بروز و گسترش آتش نمی‌برند. برخلاف تصور عامه، معمولا آسیب‌های ناشی از حریق از شدت حرارت و شعله نیست بلكه غالبا به دلیل آلوده شدن فضا از دود و گازهای سمی می‌باشد. مهمترین عامل خطرآفرین در حریق‌ها، گسترش سریع و مخفیانه آتش از طریق پلكان‌ها، نورگیرها، چاه‌های آسانسور و كانال‌های تاسیساتی است. اینگونه فضاها همواره به منزله دودكش عمل نموده و گازها و دودهای گرم را همراه با شعله به طبقات بالای ساختمان انتقال می‌دهند.

وضعیت وخیم برای ساكنان یك ساختمان هنگامی روی می‌دهد كه شرایط ذیل حاكم شود:

الف – میزان اكسیژن موجود به زیر 10% برسد و یا

ب – غلظت منواكسیدكربن (CO) به بیش از PPM500 برسد و یا

ج – حرارت محیط از 75 درجه سانتیگراد بیشتر شود.

اگر چه تصور حرارت تولید شده از حریق برای اكثر مردم وحشتناك است ولی حرارت آخرین عاملی است كه باعث مرگ می‌شود. زیرا معمولا اشخاص قبل از تاثیر حرارت، هلاك می‌شوند. به عبارت دیگر ساكنین به دلیل آلوده شدن فضا از دود و گازهای سمی جان خود را از دست می‌دهند.

3-1- دود

دود خطری است جانی كه مانع تخلیه و فرار سریع ساكنان ساختمان و همچنین عملیات مبارزه با حریق و فعالیت ماموران آتش‌نشانی می‌شود. در اكثر حریق‌ها دود تولید شده با مقادیر مختلفی غبار، گرد، الیاف، بخار و گاز توام می‌باشد. دود از سوختن تركیبات آلی حاصل می‌شود و متشكل از ذرات بسیار ریز جامد با مایع است كه در گازهای متصاعد شده از آتش‌سوزی، معلق می‌شوند. میزان دود از یك حریق تا حریق دیگر متفاوت است و تابع درجه تكامل حریق است. میزان هوای موجود محیط در كیفیت و كمیت دود نقش عمده دارد. در مكان‌هایی كه میزان هوا محدود است، حریق موادی را كه به دلیل كمبود اكسیژن نمی‌سوزند تجزیه می‌كند؛ در نتیجه دود زیادی تولید می‌شود. ذرات دود كه در جریان هوا قرار گرفته‌اند ممكن است به اندازه‌ای سرد شوند كه حامل بخارات آب و اسیدهای ارگانیك شوند. بنابراین به هنگام استنشاق، عمیقا در دستگاه تنفسی نفوذ كرده و شدیدا باعث تحریك دستگاه تنفسی می‌شوند. به علاوه تركیب‌های حاصل از دود آسیب‌های چشمی نیز ایجاد می‌كنند. بنابراین افراد دودزده ممكن است دچار عوارض مختلفی نظیر سوزش مجاری تنفسی، مسمومیت و از دست رفتن آب و نمك بدن شوند.

از آنجایی كه دود متحرك است می‌تواند در نقاطی بسیار دورتر از محل اصلی حریق، سبب آسیب و یا مرگ افراد شود. برای مثال دود حریق ناشی از طبقات پایین یك بنا، ممكن است باعث مرگ و جراحت در طبقات بالاتر شود. طبقات زیرزمین و بناهای بدون پنجره نیز از نظر راهیابی دود، خطرناك می‌باشند.

همانگونه كه بیان شد خطر جانی دود در حریق ساختمان‌ها بیشتر از خطر سوختگی می‌باشد. متجاوز از 80 درصد تلفات جانی حریق‌ها تنها مربوط به دود می‌شود. دود و گازهای داغ پیش از رسیدن شعله، قربانی می‌گیرند. گازهای توام با دود نیز خطرات جانی بسیاری دارند. وجود منواكسیدكربن (CO) در محیط و كاهش میزان اكسیژن، خطر اصلی است. منواكسیدكربن كه گازی سمی است به سرعت در بنای حریق زده انتشار می‌یابد، به طوری كه هرقدر نسبت اكسیژن هوا كاهش پیدا كند بر تولید منواكسیدكربن اضافه می‌شود. گاز منواكسیدكربن خیلی بیشتر از اكسیژن میل تركیب با هموگلوبین خون را دارد. دیگر گازهایی كه معمولا در حریق‌ها متصاعد می‌شوند و همراه دود هستند شامل دی‌اكسید كربن، اسید استیك، استالدهید، اسید فرمیك، فرمالدهید، قطران، بی‌اكسیدنیتروژن، بی‌اكسید گوگرد و كلر است. دود تنها به آسیب‌های فیزیولوژیكی در اشخاص اكتفا نمی‌كند. بلكه مشكلات زیادی را در مبارزه با آتش‌سوزی و تخلیه سریع ساكنان فراهم می‌آورد كه عمده‌ترین آنها عبارتند از:

- تاریكی ناشی از دود باعث محدود شدن دید افراد می‌شود

- سردرگمی ساكنین به خصوص وقتی با آن ساختمان آشنایی نداشته باشند

- وحشت و اضطراب

- گم كردن راه‌های خروج

- محدود ساختن عملیات مبارزه با آتش

- مانعی برای فعالیت ماموران آتش‌نشانی

- مانعی برای رویت علامت‌های راهنما و چراغ‌هایی كه در مسیرهای خروج نصب می‌شوند.

4- تداركات خروج از ساختمان و روش‌های تخلیه افراد

منظور از تداركات خروج، تمام اقدامات، وسایل و تجهیزاتی است كه برای دور كردن متصرفان ساختمان از خطرات و اثرات حریق، برنامه‌ریزی، طراحی و به كار گرفته می‌شود. این تمهیدات شامل موارد ذیل می‌باشد:

- راه‌های خروج

- روشنایی راه‌های خروج (چراغ‌های اضطراری)

- علایم راهنمای خروج اضطراری

- سیستم كشف و اعلام حریق

- وسایل و تجهیزات تخلیه دود و حرارت

- ابزارها و لوازم آتش‌نشانی

- تمرین‌های مربوط به فرار.

4-1- راه‌های خروج

راه خروج مسیر پیوسته‌ای است كه از هر نقطه‌ای در داخل ساختمان شروع شده و به فضای بیرون و همسطح زمین (خیابان، معبر عمومی و یا محوطه باز) منتهی می‌شود.

دسترس خروج

اولین و مهمترین بخش از مسیر خروج است و به عبارت دیگر فاصله‌ای است كه شخص باید تا رسیدن به مدخل خروج طی كند. معمولا این مسافت نباید از 30 متر تجاوز كند.

خروج

خروج به بخش میانی و به قسمتی از مسیر گفته می‌شود كه با دیوارها، كف‌ها، سقف‌ها و درهای مقاوم در برابر حریق به صورت امن و محافظت شده، ساخته می‌شود.

تخلیه خروج

 

تخلیه خروج بخش نهایی مسیر خروج و قسمتی است كه از انتهای خروج آغاز شده و به فضای آزاد بیرون از ساختمان همسطح زمین، می‌رسد. یك فضا ممكن است در عین حال كه دسترس خروج است، برای بخش‌هایی دیگر از ساختمان به عنوان تخلیه خروج مطرح شود.


تمامی حقوق این سایت متعلق به شرکت نمادین طرح می باشد